rok 1912 / MCMXII
XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1910 « 1911 « 1912 » 1913 » 1914
Wydarzenia w Polsce
Wydarzenia na świecie
- 1 stycznia - w Nankinie została proklamowana Republika Chińska.
- 4 stycznia - została oficjalnie zarejestrowana (ang. Royal Charter) organizacja „Stowarzyszenie Skautingu” w Brytyjskiej Wspólnocie Narodów.
- 5 stycznia - w Pradze rozpoczęła się konferencja, na której frakcja bolszewików pod wodzą Lenina wyłamała się z Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji.
- 6 stycznia - Nowy Meksyk jako 47 stan dołączył do Stanów Zjednoczonych.
- 8 stycznia - została założona lewicowa partia Afrykański Kongres Narodowy w Republice Południowej Afryki.
- 17 stycznia - wyruszyła druga wyprawa Roberta Falcona Scotta celem zdobycia bieguna południowego.
- 23 stycznia - pierwszy międzynarodowy traktat dotyczący handlu opium został podpisany w Hadze.
- 30 stycznia - po eliminacji mienszewików Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji przekształciła się faktycznie w partię bolszewicką.
- 14 lutego - Arizona jako 48 stan dołączył do Stanów Zjednoczonych.
- 1 marca - pierwszy skok spadochronowy z samolotu. Amerykanin Albert Berry skoczył z lecącego samolotu w Jefferson Barracks w USA.
- 5 marca - włoska armia jako pierwsza użyła samolotów do celów militarnych, używając ich jako samoloty rozpoznawcze na zachód od Trypolisu, za linią frontu wojsk tureckich.
- 7 marca
- 12 marca - powstała skautowa organizacja dla dziewcząt w USA (ang. Girl Scouts of the United States of America - GSUSA).
- 13 marca - został zawarty tajny układ między Bugarią i Serbią zmierzający do odebrania Turcji Macedonii. Układ ten przekształcił się w sojusz bałkański kiedy w maju przystąpiła do niego Grecja, a w lipcu Czarnogóra.
- 16 marca - Lawrence Oates, umierający członek wyprawy Scotta na biegun południowy, wyszedł z namiotu mówiąc „Wychodzę na zewnątrz i może spędzę tam trochę czasu…”
- 27 marca - major Tokio Yukio Ozaki dał 3000 sadzonek japońskiej wiśni do zasadzenia w Waszyngtonie na znak przyjaźni między Japonią i USA.
- 30 marca - Francja ustanowiła protektorat nad Marokiem.
- 14 kwietnia - wieczorem, o godzinie 23:40, RMS Titanic zderzył się z górą lodową i zaczął tonąć.
- 15 kwietnia - o godzinie 2:25 zatonął RMS Titanic, około 1500 osób straciło życie.
- 16 kwietnia - pierwszy samotny lot kobiety nad Kanałem La Manche. Harriett Quimby pokonała trasę z Dover do Harledot ponad Kanałem La Manche.
- 17 kwietnia
- 20 kwietnia
- 22 kwietnia - w Moskwie ukazał się pierwszy numer Prawdy.
- 5 maja-22 lipca - pierwsza olimpiada z udziałem Polaków (Władysław Ponurski, Karol Rómmel i Sergiusz Zahorski).
- 13 maja - w Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii powstał Królewski Korpus Lotniczy - Royal Flying Corps (prekursor Królewskich Sił Lotniczych – Royal Air Force – RAF).
- 26 maja - powstała Brytyjska Partia Socjalistyczna.
- 4 czerwca - pożar w Stambule zniszczył 1120 budynków.
- 5 czerwca - Korpus Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych wylądował na Kubie.
- 6-8 czerwca - erupcja wulkanu Novarupta na Alasce.
- 18 czerwca - na zjeździe Partii Republikańskiej w Chicago urzędujący prezydent William Howard Taft został nominowany do wyborów prezydenckich, pokonał byłego prezydenta Theodora Roosevelta.
- 25 czerwca - na zjeździe Partii Demokratycznej w Baltimore gubernator stanu New Jersey, Thomas Woodrow Wilson, został nominowany do wyborów prezydenckich.
- 6 lipca - amerykański sprinter Don Lippincott ustanowił w Sztokholmie pierwszy (oficjalny) rekord świata w biegu na 100 m wynikiem 10,6 s.
- 19 lipca - meteoryt o masie oszacowanej na 190 kg eksplodował nad miejscowością Holbrook w hrabstwie Navajo w Arizonie, powodując, że tysiące odłamków spadło na miasteczko.
- 30 lipca - zmarł cesarz Japonii Mutsuhito. Następcą został syn zmarłego cesarza Yoshihito. W historii Japonii wydarzenie to kończy epokę Meiji i rozpoczyna epokę Taishō.
- 5 sierpnia - dysydenci z podzielonej Partii Republikańskiej uformowali partię Progresywną i desygnowali byłego prezydenta Theodora Roosevelta na kandydata do wyborów prezydenckich.
- 11 sierpnia - sodomia stała się legalna we Francji.
- 12 sierpnia - sułtan Maroka Mulaj Abd al-Hafiz abdykował.
- 25 sierpnia
- założenie Kuomintangu, chińskiej Partii Narodowej.
- powstał wydział dziennikarski (ang. Columbia University Graduate School of Journalism) na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku.
- 8 października - rozpoczęła się I wojna bałkańska - Czarnogóra wypowiedziała wojnę Turcji.
- 14 października - w czasie kampanii wyborczej w Milwaukee w stanie Wisconsin, były prezydent Theodore Roosevelt został postrzelony przez właściciela szynku Johna Schranka. Ze świeżą raną postrzałową i kulą tkwiącą w ciele przemawiał na wiecu wyborczym.
- 16 października - bułgarscy piloci Radul Minkow i Pradon Toprakcziew dokonali bombardowania przy pomocy samolotu. Zbombardowali stację kolejową w Karaagac w pobliżu miasta Edirne, będącą w rękach wojsk tureckich.
- 5 listopada - w wyborach prezydenckich w USA zwyciężył demokrata Woodrow Wilson, nad urzędującym republikańskim prezydentem Williamem Howardem Taft i byłym prezydentem Theodorem Rooseveltem, który z ramienia Partii Progresywnej zajął drugie miejsce.
- grudzień - człowiek z Piltdown został zaprezentowany w Wielkiej Brytanii.
- 3 grudnia - kraje sojuszu bałkańskiego - Bułgaria, Czarnogóra, Grecja i Serbia - podpisały tymczasowe zawieszenie broni z Turcją. Zakończyło to dwumiesięczną wojny.
- 7 grudnia - Ludwig Borchardt odnalazł w Egipcie popiersie królowej Nefertiti, żony faraona Echnatona.
- Włosi opanowali Libię.
- początek systemu segregacji rasowej w Afryce Południowej.
- wybuch powstania antychińskiego w Tybecie.
- powstały pierwsze utwory bluesowe - tak zwany ang. The Memphis Blues.
- Alfred Wegener, niemiecki geofizyk, stworzył teorię wędrówek kontynentów, później nazwaną teorią Wegnera.
- Kazimierz Funk, polski biochemik pracujący m.in. w Instytucie Pasteura, odkrył istnienie witamin.
Urodzili się
- 21 stycznia
- 25 stycznia - Marian Brandys, polski pisarz, publicysta, reportażysta (zm. 1998)
- 1 lutego - Ryszard Trenkler, polski duchowny luterański (zm. 1993)
- 6 lutego - Eva Braun, wieloletnia konkubina i żona Adolfa Hitlera (zm. 1945)
- 17 lutego - Andre Norton, amerykańska pisarka fantasy i science fiction (zm. 2005)
- 23 lutego - Juliusz Sieradzki, polski olimpijczyk z 1936, konstruktor żaglówki Omega (zm. 1999)
- 24 lutego - Zofia Chądzyńska, polska pisarka i tłumaczka (zm. 2003)
- 5 marca - Jack Marshall, nowozelandzki polityk (zm. 1988)
- 23 marca - Wernher von Braun, niemiecki konstruktor broni rakietowej (zm. 1977)
- 15 kwietnia - Kim Ir Sen, północnokoreański dyktator (zm. 1994)
- 24 maja - Joan Hammond, australijska śpiewaczka operowa (zm. 1996)
- 4 czerwca - Robert Jacobsen, artysta (zm. 1993)
- 5 czerwca - Wojciech Dzieduszycki, artysta (zm. 2008)
- 23 czerwca - Alan Mathison Turing, angielski matematyk (zm. 1954)
- 23 sierpnia
- 24 sierpnia - Gwidon Miklaszewski, polski rysownik-humorysta (zm. 1999)
- 27 sierpnia - Jan Kamiński, polski dowódca wojskowy (zm. 1944)
- 17 września - Irena Kwiatkowska, polska aktorka
- 29 września - Michelangelo Antonioni, włoski reżyser filmowy (zm. 2007)
- 14 października - Joachim Badeni, polski duchowny, dominikanin, autor książek
- 17 października - Albino Luciani, papież Jan Paweł I (zm. 1978)
- 19 października - Rafał Grzondziel, polski ksiądz, twórca "Kaszub" w Kanadzie (zm. 1998)
- 29 listopada - John Templeton, amerykański filantrop (zm. 2008)
- 1 grudnia - Minoru Yamasaki, amerykański architekt, to on zaprojektował bliźniacze wieże World Trade Center w Nowym Jorku. (zm. 1986)
- 10 grudnia - Jerzy Turowicz, polski dziennikarz i publicysta, założyciel i redaktor naczelny "Tygodnika Powszechnego" (zm. 1999)
Zmarli
- 16 stycznia - Georg Heym, niemiecki pisarz (ur. 1887)
- 25 lutego - Wilhelm IV, wielki książę Luksemburga (ur. 1852)
- 30 marca - Karl May, pisarz niemiecki znany z powieści przygodowych o Dzikim Zachodzie (ur. 1842)
- 15 kwietnia
- Thomas Andrews, konstruktor statków, projektant RMS Titanic (ur. 1873)
- Edward Smith, kapitan RMS Titanic (ur. 1850)
- Henry Wilde, główny oficer RMS Titanic (ur. 1872)
- William Murdoch, pierwszy oficer RMS Titanic (ur. 1873)
- James Moody, szósty oficer RMS Titanic (ur. 1887)
- Jack Phillips, starszy radiooperator RMS Titanic (ur. 1887)
- Jan Jakub Astor IV, amerykański przedsiębiorca (ur. 1864)
- Francis Davis Millet, amerykański malarz (ur. 1846)
- William Thomas Stead, angielski dziennikarz (ur. 1849)
- 25 kwietnia - Kyǒnghǒ Sǒngu - koreański mistrz sǒn (jap. zen) (ur. 1846)
- 14 maja - August Strindberg, szwedzki dramaturg i powieściopisarz (ur. 1849)
- 19 maja - Bolesław Prus, polski pisarz, publicysta, dziennikarz (ur. 1847)
- 30 maja - Wilbur Wright, amerykański konstruktor samolotów i pilot (ur. 1867)
- 17 lipca - Henri Poincaré, francuski matematyk, fizyk i filozof (ur. 1854)
- 25 lipca - Lawrence Alma-Tadema, holenderski malarz (ur. 1836)
- 16 sierpnia - Virginia Christian, jedyna niepełnoletnia, kobieta stracona na krześle elektrycznym (ur. 1895)
- 20 sierpnia - William Booth, pastor metodystyczny, założyciel Armii Zbawienia (ur. 1829)
- 12 października - Stanisław Badeni, polski prawnik i polityk (ur. 1850)
Zdarzenia astronomiczne
Nagrody Nobla
Sprawdź również
Święta ruchome
|
|
